Prezydium Kongresu

W dniach 28-29.08.2008 r. odbył się pierwszy kongres młodych leśników i drzewiarzy pod hasłem: „Lasy, leśnictwo, przemysł – nasza przyszłość”. Organizatorem kongresu było Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa.

Kongres odbył się na terenie kampusu SGGW w Warszawie. W kongresie uczestniczyło ponad 500 leśników i drzewiarzy z całej Polski.

Podczas kongresu odbyły się sesje tematyczne, podczas których dyskutowano:
- Problemy globalne a gospodarka leśna w Europie i Polsce,
- Leśnictwo polskie po wejściu Polski do Unii Europejskiej,
- Leśnictwo a przemysł drzewny – konkurencja czy współpraca?
- Organizacja, struktury, zarządzanie – zalety i wady oraz kierunki doskonalenia,
- Młoda kadra dla rozwoju nauk leśnych i drzewnych,
- Kierunki zmian w edukacji leśnej i drzewnej.

Uczestncy kongresu

Dr inż Marian Pigan

Podczas kongresu wygłoszone zostały następujące referaty:
- Dr inż. Marian Pigan – dyrektor generalny Lasów Państwowych – „Leśnictwo i gospodarka leśna w połowie XXI wieku nowe wyzwania, zagrożenia i kierunki rozwoju”
- Prof. dr hab. Piotr Paschalis-Jakubowicz - przewodniczący Zarządu Głównego SITLiD – „Rola SITLiD w kształtowaniu kierunków rozwoju sektora leśno-drzewnego w Polsce”
- Prof. dr hab. Tomasz Borecki – rektor SGGW – „Kształcenie kadr technicznych dla potrzeb sektora leśno-drzewnego”
- Doc. dr. Władysław Strykowski – dyrektor Instytutu Technologii Drewna – „Perspektywy i kierunki rozwojowe przerobu surowca drzewnego w Polsce”

Goście honorowi

Poniżej omawiamy zaprezentowane referaty.
W swoim referacie dyrektor dr inż. Marian Pigan przedstawił historyczny rozwój myśli w zakresie leśnictwa i gospodarki leśnej. Zwrócił przy tym szczególną uwagę na rozwój prawodawstwa leśnego w latach 1991-1997, którego bardziej znaczącymi dokumentami były:
„…■ Ustawa o lasach (1991), znowelizowana w 1997 r., w której zastąpiono zapis o prowadzeniu gospodarki leśnej na zasadzie najwyższej opłacalności zapisem o ochronie i trwałości lasów,
■ Polska polityka ochrony zasobów leśnych (1994),
■ Polityka leśna państwa (1997) po raz pierwszy przyjęta przez Rząd a sięgająca zamierzeniami, co najmniej do połowy XXI wieku. …”

Jak podkreślił dyrektor M.Pigan, dokumenty te przyczyniły się do sformułowania celów i priorytetów polityki leśnej, do której należą m.in.:
„… ■ wyznaczenie kompleksu działań kształtujących stosunek człowieka do lasu;
■ zapewnienie trwałości lasów wraz z ich wielofunkcyjnością przez:
- powiększanie zasobów leśnych i ich kompleksową ochronę;
- reorientację zarządzania lasami z poprzedniej dominacji modelu surowcowego na model proekologicznej i zrównoważonej ekonomicznie, wielofunkcyjnej gospodarki leśnej;
■ zwiększenie zasobów leśnych będzie postępować przez:
- zwiększenie lesistości kraju do 30% w 2020 roku i 33% w połowie XXI wieku;
- restytucję i rehabilitację ekosystemów leśnych, głównie przez przebudowę, na odpowiednich siedliskach, drzewostanów jednogatunkowych na mieszane.
■ poprawa stanu i ochrony lasów postępować będzie przez:
- upowszechnianie biologicznych i ekologicznych metod ochrony lasu;
- ograniczenie do niezbędnych potrzeb stosowania substancji chemicznych;
- opracowanie i wdrożenie programu odbudowy małej retencji;
- dalsze doskonalenie metod aktywnego przeciwdziałania zagrożeniu pożarowemu oraz systemów walki z pożarami lasów;
- zwiększanie różnorodności genetycznej i gatunkowej biocenoz leśnych oraz różnorodności ekosystemów w kompleksach leśnych w oparciu o naturalne wzorce. …”

Dyrektor M.Pigan stwierdził też, że Lasy Państwowe stoją przed szeregiem nowych wyzwań:
„…m.in.:
■ włączenie znacznej części lasów do europejskiej sieci ekologicznej Natura 2000;
■ włączenie lasów, przez odpowiednie prowadzenie gospodarki leśnej, do zwiększonej absorpcji CO2 w celu łagodzenia efektu cieplarnianego;
■ zaspokajanie rosnących oczekiwań społecznych na pozaprodukcyjne funkcje lasu, z zachowaniem wielofunkcyjnej roli lasów;
■ wycena pozaprodukcyjnych funkcji lasu oraz opracowanie kompleksowej wyceny wartości zasobów leśnych;
■ stworzenie rozwiązań prawnych zabezpieczających środki finansowe na bezpłatne świadczenia funkcji lasu i realizację zadań gospodarki leśnej;
■ wprowadzenie kilku systemów oceny (certyfikacji) gospodarki leśnej;
■ uporządkowanie struktury organizacyjnej PGL LP poprzez weryfikację zadań i funkcji oraz możliwości finansowych; …”

Do głównych zagrożeń realizacji wielofunkcyjnej roli lasów zaliczył m.in.:
„…■ trudności w równoważeniu podstawowych funkcji lasu;
■ trudności w utrzymaniu zasady samofinansowania w PGL LP i jej uzależnienie od popytu na surowiec drzewny;
■ marginalizacja planu urządzania lasu na terenach wchodzących w skład obszaru Natura 2000;
■ destabilizacja ekosystemów leśnych w następstwie zmian klimatycznych;
■ rosnące restrykcje odnośnie stosowania w leśnictwie środków ochrony roślin;
■ presja przemysłu drzewnego na zwiększanie rozmiaru pozyskania surowca drzewnego. …”

Prof. dr. hab. Tomasz Borecki, rektor SGGW na początku swojego wystąpienia przedstawił rys historyczny szkolnictwa leśnego do 1939 r., pokazując przemiany organizacyjne, którym podlegał ten kierunek kształcenia.
Jak stwierdził prof. T.Borecki „…Okres powojenny, do początku lat 90 XX wieku, jeśli chodzi o kształcenie leśników charakteryzował się swoistą stabilnością. Każdego roku, w wyniku centralnego sterowania wielkością rekrutacji, na studia wyższe przyjmowano około 300 osób przy 2-3 kandydatach na jedno miejsce. Absolwenci wydziałów leśnych, w ówczesnych warunkach funkcjonowania gospodarki nadzorowanej przez Lasy Państwowe, znajdowali zatrudnienie. Po 1989 roku, wskutek zmian polityczno-społecznych, jakie nastąpiły w Polsce, zmieniły się też aspiracje edukacyjne polskiej młodzieży. Dzisiaj, jak wszyscy wiemy, w Polsce studiuje około 2 milionów młodych ludzi, tj. 5-krotnie więcej niż w 1989 roku. W sposób znaczący uległy zmianie również liczby charakteryzujące zarówno studentów, jak i absolwentów studiów leśnych. Na dzień dzisiejszy w trzech uczelniach prowadzących tradycyjnie kształcenie leśników studiuje około 5 tysięcy studentów i każdego roku studia kończy ponad 600 absolwentów. …”
Na kształcenie leśników po 1990 r. miały wpływ zmiany w sposobie nauczania w Europie. Prof. T.Borecki wymienił niektóre dokumenty i akty prawne, które miały wpływ na kształcenie leśników, szerzej omawiając Deklarację Bolońsaką z 1999 r. W deklaracji tej wprowadzono punktacyjny system oceny osiągnięć studentów, który miał „…służyć elastyczności studiów, zwiększeniu wymiany międzynarodowej, dostosowaniu systemu edukacji do potrzeb rynku i pracy oraz skuteczności zdobywania miejsc pracy, poprawie konkurencyjności i atrakcyjności szkolnictwa wyższego w całym europejskim obszarze edukacyjnym. …”
Deklaracja Bolońska spowodowała konieczność stworzenia nowych standardów kształcenia, które prof. T.Borecki szeroko omówił. Przedstawił również ciekawe wyniki badań ankietowych, z których wynika, że studenci i młodzi pracownicy naukowi uważają, iż najbardziej przydatne w pracy zawodowej przedmioty ogólne to: informatyka, języki obce, ekonomia i nauki społeczne, a spośród przedmiotów zawodowych: botanika z dendrologią i fitosocjologią, ochrona przyrody i gospodarka łowiecka.

Doc. dr Władysław Strykowski w swoim wystąpieniu scharakteryzował szeroko i w wielu aspektach produkcję oraz problemy trzech głównych branż przemysłu przerobu drewna:
- branży drzewnej i materiałów pochodnych,
- branży płyt drewnopochodnych,
- branży celulozowo-papierniczej.
Interesujące okazało się podsumowanie wypowiedzi doc. W. Strykowskiego, w którym przedstawił perspektywy rozwoju polskiego przemysłu przerobu drewna. Stwierdził mianowicie, iż: „…Polski przemysł przerobu drewna zajmuje liczącą się pozycję zarówno w Europie i w Unii Europejskiej.
W najbliższych latach należy liczyć się z stopniowym deficytem drewna w Europie, ale na razie europejski przemysł przerobu drewna wytwarza około 30% wszystkich płyt drewnopochodnych, papieru i tektury, a Unia Europejska, jak i Polska stały się eksporterem netto produktów drzewnych w różnej formie.
W nowej Europejskiej Strategii Surowcowej niezbędne jest znalezienie w najbliższych latach dodatkowych źródeł drewna. Dotyczy to również naszego kraju.
Od 2007 roku podjęto takie działania w państwach UE zmierzające do wzrostu pozyskania drewna z różnych źródeł. Przedsięwzięcia te mają zapewnić Europie dostawy surowca na poziomie zapewniającym zaspokojenie potrzeb jej mieszkańców. Wysokie cła wprowadzone na drewno przez Rosję znacznie ograniczało i zahamowało import surowca z tego kraju.
Głównym źródłem deficytu drewna w Europie będzie wzrost popytu na drewno i produkty drzewne w krajach, które zmienił system gospodarczy i gdzie poziom zużycia drewna i produktów drzewnych jest bardzo niski (np. w Polsce 70% pozyskiwanego drewna jest eksportowana w postaci różnych produktów).
Polski przemysł przerobu drewna jest zróżnicowany pod względem rozwoju technologicznego. Wydaje się, że w najbliższych latach poziom ten ulegnie pewnemu wyrównaniu w wyniku realizowanych inwestycji w poszczególnych branżach.
W przyszłości należy oczekiwać nowych technologii związanych ze środowiskiem (procesy plazmowe, obróbka termiczna). Inwestycje i badania dotyczyły będą również: stabilności i modyfikacji drewna, ochrony drewna za pomocą nowych procesów i materiałów (ciecze jonowe, gazy obojętne). Będą rozwijane nowe techniki łączenia drewna, inteligentne systemy pakowania, nowe tworzywa drzewne łączone z innymi (plastik, metal), nowe papiery zarówno o dużej wartości dodanej jak i zawartości makulatury.
Na rynku w coraz szerszym zakresie pojawiać się będą nowi gracze konkurujący o te same materiały (przemysł, energetyka).
Nowego znaczenia w powszechnym rozumieniu nabierze hasło „oszczędzaj środowisko – stosując drewno”.
Technologiczne usprawnienia (innowacje) stają się coraz ważniejsze w rozwoju kraju w tym produkty o najwyższej wartości dodanej.
Na tym tle materiały drewnopochodne stają się ważnym odnawialnym materiałem.
Biorąc pod uwagę relacje na rynku drzewnym lasy – przemysł polityka surowcowa Lasów w Polsce powinna uwzględniać w większym stopniu realia gospodarki rynkowej, w których w pełni funkcjonuje przemysł przerobu drewna. Wzrost efektywności przemysłów przerobu drewna, szczególnie przemysłu tartacznego, będzie miał miejsce, wówczas, gdy nastąpi efektywna współpraca w sektorze leśno-drzewnym. …”

Prof. Piotr Paschalis-Jakubowicz

Prof. dr hab. Piotr Paschalis-Jakubowicz w swoim referacie omówił najpierw koncepcję leśnictwa w Polsce oraz scharakteryzował rozbieżności istniejące pomiędzy leśnictwem i przemysłem drzewnym. Poruszenie tych zagadnień w referacie miało istotne znaczenie dla sformułowania zadań stojących przed różnego rodzaju stowarzyszeniami, w tym przed Stowarzyszeniem Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa, w proponowaniu rozwiązań pojawiających się problemów oraz wypracowaniu platformy porozumienia pomiędzy środowiskiem leśników i drzewiarzy.
„…Bardzo ważnym elementem, który w odpowiednich okresach czasu zarówno stymulował rozwój branży leśnej jak i drzewnej, a przede wszystkim łagodził skutki pochopnych, jak i wręcz nieprzemyślanych decyzji, była aktywność stowarzyszeń naukowych i badawczych oraz, co jest oczywiste, wszystkich organizacji naukowych działających w obrębie leśnictwa i drzewnictwa.
Przede wszystkim należy tu podkreślić działalność Stowarzyszenia Inżynierów, Techników Leśnictwa i Drzewnictwa.

Konferencje i narady organizowane przez Stowarzyszenie SITLiD od 1952 roku stanowiły okazję do w miarę swobodnego dyskutowania aktualnej tematyki technicznej i organizacyjnej oraz formułowania poglądów przez specjalistów wszystkich szczebli hierarchii technicznej i administracyjnej gospodarstwa leśnego i przemysłu drzewnego. Głównym celem organizowanych konferencji, nie zawsze zrealizowanym, było doprowadzenie do dyskusji, z których wnioski byłyby wykorzystywane podczas podejmowanych decyzji przez odpowiednie władze gospodarcze.
 Z tych to powodów, tematyka konferencji technicznych SITLiD dotyczyła wielu problemów, które w trybie pilnym powinny być rozwiązywane, a które oczekiwały w danym okresie na decyzje. Niezmiernie trudno jest ocenić bezpośredni wpływ konferencji i narad technicznych Stowarzyszenia na bezpośredni rozwój leśnictwa i drzewnictwa oraz ich wzajemną współpracę. Wpływ ten niewątpliwie istniał, przemawiają za tym nie tylko okoliczności, o których była mowa wyżej, ale także zestawienie wyników tych konferencji wraz z rozwojem wydarzeń w gospodarce leśnej i przemyśle drzewnym. …”
Na zakończenie prof. P.Paschalis-Jakubowicz wymienił kilka podstawowych kierunków działań SITLiD z ostatnich lat, a mianowicie m.in.:
 „…1.Działalność Stowarzyszenia w realizacji celów statutowych określonych statutem i uchwałą poprzedniego Krajowego Zjazdu Delegatów oraz dokument, który został opracowany, jako „Opinia w sprawie sytuacji leśnictwa oraz stanowisko odnośnie kierunków doskonalenia gospodarki leśnej”. 
 2.Intensyfikacja działalności w zakresie podwyższania kwalifikacji zawodowych kadry inżynieryjno-technicznej poprzez przeprowadzanie licznych szkoleń, konferencji naukowo-technicznych oraz wydawnictwa szkoleniowe.
 3.Rozpoczęcie szkoleń dla kadry kierowniczej Lasów Państwowych z zakresu aktualizacji wiedzy leśnej oraz nowoczesnego zarządzania gospodarką leśną.
 4.Ożywienie pracy społecznej w Stowarzyszeniu przez drzewiarzy oraz na rzecz mediacji w kształtowaniu rynku drzewnego oraz integracji leśników i drzewiarzy.
 5.Sukcesem Stowarzyszenia zakończyło się podjęcie działań zmierzających do znacznie większego udziału młodej kadry inżynieryjno-technicznej w pracy SITLiD i powołanie Komisja ds. Młodej Kadry. …”

Opr. (red.)